Rys historyczny szkoły

Jubileusz 60-lecia Państwowej Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina to wydarzenie szczególne, to czas refleksji, wspomnień, ale również okazja do dalszych, twórczych inspiracji i utwierdzania tożsamości szkoły. Cofając wskazówki zegara chciałoby się ocalić od zapomnienia każdy dzień trudu nauczycieli i uczniów, którzy wspólnie budowali historię tej szkoły.

„W przeszłości słychać dźwięki harfy cudu…", słowa poety przywodzą na myśl rok 1904, kiedy to w zniewolonej jeszcze Polsce powstało Towarzystwo Muzyczno-Śpiewacze „Lutnia", prowadzące działalność koncertową i pedagogiczną. W okresie okupacji hitlerowskiej kontynuowano ideę krzewienia kultury i podtrzymywania uczuć patriotycznych poprzez muzykę; wielu nauczycieli z narażeniem życia udzielało lekcji i organizowało koncerty w domach prywatnych, byli to m.in.: Zofia Stachurska (piew), Janina Batawia (rytmika), Kazimierz Mirski (fortepian) i Józef Stańko (skrzypce).

Grono Pedagogiczne,
przełom lat 40-tych i 50-tych

pierwszy rząd od lewej:
Z. Szymonowicz, P. Sternal, H. Kostecka, J. Stojałowska, T. Czapla, F. Mirska,
W. Mikuła, J. Wołowiec,

drugi rząd od lewej:
T. Pałka, Z. Dąbrowski, S. Kielar,
T. Hejda, W. Słobodzian, S. Izdebska,
B. Ilgner, T. Wojturski, E. Klee

Po wyzwoleniu Rzeszowa, w sierpniu 1944 r. powołano do życia Towarzystwo Muzyczne, dzięki któremu powstała szkoła muzyczna, która przyjęła nazwę Instytutu Muzycznego im. F. Chopina. Jej siedzibą stała się prywatna kamienica przy ulicy Sobieskiego 17 (obecnie 15). Była to pierwsza tego typu placówka w powojennej Polsce. Powoli odradzało się życie muzyczne Rzeszowa. Funkcje dyrektora w pierwszych latach istnienia szkoły piastowali: Marian Weigt (1944), Mieczysław Szczygieł (1945-46), Florentyna Listowska (1947-49), Zofia Stachurska (1949-50), Stefania Lewińska (1951). Pierwsze grono pedagogiczne tworzyli: Janina Stojałowska, Ludwik Łaszewski, Tadeusz Blatt, Marian Międlar, Kazimierz Mirski, Józef Zwierzchowski, Tadeusz Wójcik, Marian Wojturski, Kazimierz Fic, Józef Stańko, Antoni i Lidia Graziado, Marian Łęgowski, Julian Bieńkowski, Janina Bieńkowska, Felicja Andruchowicz, Stefania Gnat, Zenon Szydłowski, Mieczysław Szczygieł i Jan Grudziński.
Budynek szkoły przy ul. Sobieskiego,
przełom lat 40-tych i 50-tych

Wielka erudycja muzyczna i humanistyczna nauczycieli oraz wspaniała atmosfera jaką tworzyli, sprzyjały rozwojowi talentów. Pierwsi uczniowie zaczęli odnosić sukcesy; na Konkursie Młodych Talentów zorganizowanym w Rzeszowie w 1947 r. cztery pierwsze miejsca zajęli: Adam Harasiewicz (I nagroda), Wojciech Kilar (II nagroda), Tadeusz Wojturski (III nagroda) i Roman Łazarek (IV nagroda). Przewodniczącym komisji konkursowej był Zygmunt Mycielski.

W roku 1948 powstała prywatna Szkoła Umuzykalniająca, która w połączeniu z Instytutem Muzyki im. F. Chopina stworzyła nową placówkę - Miejską Szkołę Muzyczna, którą upaństwowiono w 1950 r. Do grona pedagogów dołączyli: Władysława Durska, Helena Hinze, Maria Świeżawska, Zofia Szymonowicz, Tadeusz Kochański, Helena Kostecka, Walerian Lesiński, Jadwiga Małaczyńska, Zofia Stachurska i Józef Dziedzic.

Stefania Lewińska

Zofia Stachurska

Tomasz Czapla

W 1952 r. kierownictwo szkoły objął Tomasz Czapla. W poczet grona pedagogicznego wpisały się nowe nazwiska: Tomasz Pałka, Tadeusz Hejda, Bogusława Ilgner, Wanda Mikuła, Stefan Kielar, Halina Murczyńska, Ludwik Siwik, Tadeusz Skoczycki, Witold Słobodzian, Stefania Izdebska, Emil Klee, Zdzisław Dąbrowski i Jan Wołowiec. Chętnych do nauki przybywało, a szkoła dysponowała zaledwie czterema salami, brakowało nut i dostatecznej iloci instrumentów.

Pomimo trudnych warunków pracy podjęto wysiłek wystawienia pierwszej w Polsce opery dziecięcej „Czarodziejski kwiat", która w całości opracowana została przez pedagogów: B. Ilgner (muzyka i libretto) W. Mikuła (choreografia) i T. Pałka (instrumentacja). Opera spotkała się z olbrzymim zainteresowaniem, w Państwowym Teatrze Ziemi Rzeszowskiej (dziś im. W. Siemaszkowej) odbyło się aż kilkadziesiąt przedstawień, w których udział wzięło 80-ciu młodych wykonawców.

Scena z opery „Czarodziejski kwiat"

1 wrzenia 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej powołało do istnienia Średnią Szkołę Muzyczną. Kadra nauczycielska została poszerzona o nauczycieli spoza Rzeszowa. Byli to, m.in.: Krystyna Matheis-Domaszowska, Edward Barczewski, Halina Adamska, Jan Fedorowicz, Adam Konarzewski, Maria Kukla, Stefan Ząbek.

pierwszy rząd od lewej:
B. Ilgner, W. Lesiński, W. Mikuła, M. Michułowicz, H. Murczyńska, W. Durska, H. Kostecka, S. Izdebska, Z. Szymonowicz, J. Stojałowska, J. Wołowiec,

drugi rząd od lewj:
T. Pałka, M. Kozłowska, S. Kielar, F. Mirska, T. Czapla, T. Hejda, W. Słobodzian, Z. Dąbrowski, E. Klee

Grono pedagogiczne z pierwszych lat istnienia Średniej Szkoły Muzycznej
Zdjęcie wykonane na plantach na przeciwko szkoły

W 1954 r. Państwowa Szkoła Muzyczna I st. obchodziła pierwszy jubileusz. Z okazji 10-lecia jej istnienia odbył się w sali WDK uroczysty koncert, podczas którego wystąpił A. Harasiewicz.

Coraz większy napływ kandydatów do szkoły spowodował, iż podjęto decyzję o rozbudowie budynku. W 1955 r. rozpoczęto nadbudowę drugiego piętra, gdzie usytuowano salę koncertową i zainstalowano organy sprowadzone z Wrocławia. Otwarcie nowej częci budynku uwietnił koncert w wykonaniu prof. F. Rączkowskiego, W. Kilara, T. Wojturskiego, J. Skarbowskiego oraz uczniów szkoły redniej - M. Koreckiej i M. Marciaka. Szkolną orkiestrą dyrygowali: J. Wołowiec i T. Czapla.
Szkoła w trakcie nadbudowy piętra,
1955 r.
Koncert z okazji otwarcia nowej częci budynku

W roku 1956 nastąpił podział szkół I i II stopnia. Kierownictwo podstawowej szkoły muzycznej objął J. Wołowiec, który funkcję dyrektora piastował nieprzerwanie przez 19 lat (1956-1975). Pracę dydaktyczną podjęli nowi nauczyciele: Jadwiga Molo, Maria Dubrawska, Eleonora Pilat, Romana Pochwat, Tadeusz Wojturski, Władysław Wójcik, Izabela i Zdzisław Pajdakowie, Antoni Walawender, Maria Pietraszek, Mirosława Sapilak, Anna i Józef Ruszlowie.

Jan Wołowiec

pierwszy rząd od lewej: E. Pilat, W. Mikuła, F. Mirska, W. Durska, H. Kostecka, I. Pajdak, R. Pochwat,

drugi rząd od lewej: J. Dziedzic, M. Kozłowska, J. Wołowiec, W. Wójcik, M. Goyska, S. Kielar, Z. Pajdak, B. Jakubiak,

trzeci rząd od lewej: J. Stańko, T. Wojturski, T. Czapla, S. Puchała, A. Sznajder, E. Klee, W. Teluk

Grono Pedagogiczne 1957 r.

Pojawili się kolejni, utalentowani uczniowie: Mirosława Semeniuk - organistka oraz Małgorzata Bator, wychowanka klasy fortepianu Józefa Michalika, która była później organizatorem Międzynarodowych Konkursów Chopinowskich dla dzieci i młodzieży w Getyndze. Wielu absolwentów naszej szkoły rozpoczęło pracę w licznych placówkach kształcenia muzycznego, rozwijających się wówczas w całym regionie.

15 maja 1974 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki nadało szkole imię Fryderyka Chopina. Następne pokolenia uczniów godnie reprezentowały imię wielkiego patrona.

W latach 1975-1984 funkcję dyrektora szkoły objęli: Zdzisław Pajdak i Henryk Wrzos.

Zdzisław Pajdak

Henryk Wrzos

Antoni Walawender

Bogumiła Płaneta

W 1977 r. prestiżowy sukces stał się udziałem Małgorzaty Michalik, uczennicy Tomasza Pałki, która zajęła znakomite, II miejsce na Międzynarodowym Konkursie Młodych Skrzypków w Lublinie. Dobre imię szkoły rozsławiali także akordeoniści - Paweł Paluch i Robert Opioła, uczniowie Jana Barszczowskiego i Kazimierza Bobera, którzy zdobywali pierwsze lokaty na międzynarodowych konkursach w Międzyrzeczu i Klingenthal.

W drugiej połowie lat 80-tych szkoła rozwijała się pod egidą Antoniego Walawendra (1985-88) i Bogumiły Płanety (od 1988).

Uczniowie z klas akordeonu Bogdana Sękowskiego, Ireneusza Niziuka i Kazimierza Bobera umocnili wysoką pozycję szkoły, sięgając ponownie po laury na międzynarodowych konkursach w Międzyrzeczu i Amsterdamie.

Nowym pomysłem wpisanym w historię tamtego okresu stały się szkolne konkursy chopinowskie, które przyjęły później formę konkursów regionalnych, cieszących się do dziś wielkim zainteresowaniem uczniów i nauczycieli szkół muzycznych Podkarpacia.

W roku 1988 szkoła rozpoczęła nauczanie według programu podstawowej szkoły muzycznej, którego podstawę stanowiła idea łączenia przedmiotów ogólnokształcących z muzycznymi. Nauka według wygodnego, zintegrowanego systemu nauczania odbywała się początkowo w Szkole Podstawowej nr 1.

W roku 1994 szkoła obchodziła jubileusz 50-lecia. Na ręce dyrektora - B. Płanety przekazany został dyplom Ministra Kultury i Sztuki dla PSM I st. im. F. Chopina za upowszechnianie kultury muzycznej. Zasłużeni nauczyciele i pracownicy administracyjni zostali wyróżnieni licznymi odznaczeniami: dyplomem honorowym Ministerstwa Kultury i Sztuki - T. Pałka, listami gratulacyjnymi Ministerstwa Kultury i Sztuki - M. Dubrawska, A. Janus, J. Barszczowski, E. Żak, Z. Pajdak, nagrodami dyrektora CEA - L. Strzelecka, K. Bober, A. Walawender, K. Palczak, Brązowym Krzyżem Zasługi oraz listem gratulacyjnym Ministerstwa Kultury i Sztuki - B. Jakubczak, odznakami Zasłużony Działacz Kultury - A. Dymek, I. Niziuk, nagrodą Wojewody Rzeszowskiego - A. Dymek, nagrodami Prezydenta Miasta Rzeszowa - M. Dubrawska, J. Wołowiec, T. Pałka, E. ¯ak.

W latach 1990-1995 wielkie sukcesy stały się udziałem sekcji fortepianu. Na Międzynarodowych Konkursach Chopinowskich w Getyndze nagrodzeni zostali: Anna Gutowska, uczennica L. Strzeleckiej, Marcin Grzyś i P. Staszczyszyn z klasy fortepianu A. Dymek oraz uczennica B. Płanety - Joanna Brzęś, jedyna Polka w gronie finalistów.

Na mocy uchwały Rady Miasta, z dnia 11 kwietnia 1995 r. Podstawowa Szkoła Muzyczna realizująca nauczanie przedmiotów ogólnokształcących i muzycznych uzyskała status prawny. Wraz z PSM I st. im. F. Chopina weszła w skład nowej placówki - Zespołu Szkół Muzycznych Nr 2 w Rzeszowie.

Dnia 3 czerwca 1997 r. uchwałą Rady Miasta do ZSM nr 2 dołączona została Szkoła Muzyczna II st. Uczniowie trzech połączonych placówek reprezentowali szkołę na konkursach regionalnych, ogólnopolskich i międzynarodowych. Paweł Staszczyszyn, wychowanek klasy fortepianu A. Dymek, w roku 1998 dwukrotnie zdobywał I miejsca: na XIV Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. J. S. Bacha we Frankfurcie nad Odrą oraz na X Ogólnopolskim Konkursie Pianistycznym im. L. Stefańskiego w Płocku. Laury zdobyte na prestiżowym konkursie w Płocku dały uczniowi możliwoć odbycia tournée koncertowego po Japonii.

O wszechstronne wykształcenie muzyczne uczniów dbają nauczyciele teorii, którzy kontynuują pracę zasłużonych poprzedników: J. Molo, I. Pajdak, M. Sapilak, B. Jakubczak, A. Słysz, K. Macek, S. Bokłak, M. Pietraszek, A. Staszczyszyn. Od kilkunastu lat wychowankowie naszej szkoły zajmują miejsca w ścisłej czołówce regionalnych konkursów wiedzy teoretycznej w Przeworsku i Krośnie. Z roku na rok coraz większa ilość absolwentów szkoły średniej wybiera jako kierunek studiów muzykologię.

Do sukcesów uczniów na przestrzeni wielu lat przyczyniają się również akompaniatorzy: M. Dubrawska, D. Makowiecka, M. Piatikow i Żanna Parchomowska - siedmiokrotnie wyróżniana dyplomami za wybitne walory artystyczne i pedagogiczne w pracy akompaniatora.

Młodzi adepci sztuki, którzy dzięki szkole zostali docenieni na arenie międzynarodowej otrzymują stypendia artystyczne Ministra Kultury i Sztuki i promowani są przez Krajowy Fundusz na Rzecz Dzieci. Od 1996 r. przy szkole działa powołane z inicjatywy nauczycieli i rodziców Towarzystwo Promocji dla Dzieci Utalentowanych Muzycznie, które również wspiera najzdolniejszych uczniów.

Zespół Szkół Muzycznych nr 2 jest organizatorem seminariów dla nauczycieli i kursów dla uczniów, które prowadzone są przez cenionych wykładowców polskich uczelni muzycznych, m.in. A. Jasińskiego z AM w Katowicach, E. Tarnawskiej z AM w Warszawie, A. Pikula i K. Danczowskiej z AM w Krakowie.

W 1999 r. z inicjatywy prof. St. Skoczyńskiego z AM w Warszawie zorganizowano także Ogólnopolski Przegląd Uczniów Klas Perkusji Szkół Muzycznych II st.

Miarą wielkoci szkoły nie są tylko laury zdobywane podczas muzycznego współzawodnictwa. Nie do przecenienia jest również działalnoć koncertowa szkoły, która wychodzi naprzeciw zapotrzebowaniom lokalnego rodowiska. Ogromną ilocią występów w Polsce i za granicą poszczycić się może Dziecięcy Zespół Perkusyjny „Mambo" założony i prowadzony przez Mariana i Grażynę Rzym. Orkiestra pod batutą A. Walawendra występuje na wszystkich niemal uroczystociach okolicznociowych w miecie; w Filharmonii Rzeszowskiej, na Zamku w Rzeszowie, w Sali Kolumnowej Urzędu Wojewódzkiego, Ratuszu Miejskim, Sali wystawowej Biura Wystaw Artystycznych, w Teatrze „Maska", i domach kultury, odnosi również sukcesy na Międzynarodowych Festiwalach Orkiestr Młodzieżowych w Świeradowie Zdroju. Tradycją niemal stały się organizowane przez szkołę (często na zamówienie władz miasta) koncerty z okazji obchodów Święta Niepodległoci. Do szerokiego grona odbiorców przemawia „Karnawałowa Gala" odbywająca się w Teatrze „Maska" i Rzeszowskiej Filharmonii. Koncerty te wypełnione są muzyką rozrywkową w wykonaniu: orkiestry, chóru, zespołów instrumentalnych J. Laski oraz występami zespołów rytmiki G. Leś.

Koniec lat 90-tych przyniósł ze sobą dwa wielkie wydarzenia; Wojciech Kilar (w roku 1998) i Adam Harasiewicz (w roku 2000) otrzymali tytuł Honorowego Obywatela Miasta Rzeszowa.

Złotymi zgłoskami wpisał się również w historię szkoły początek nowego wieku. Dzięki usilnym staraniom dyrektor B. Płanety, Rada Miasta Rzeszowa podjęła decyzję o nadaniu Zespołowi Szkół Muzycznych nr 2 imienia Wojciecha Kilara. Historia zatoczyła koło, wybierając na swego patrona dawnego wychowanka - dziś światowej sławy kompozytora.

Wojciech Kilar zaszczycił swoją obecnością szkołę, dzielił się wspomnieniami, odpowiadał na pytania zadawane przez uczniów, wysłuchał koncertu na którym wykonane zostały jego utwory. Podczas spotkania w auli szkolnej wypowiedział znamienne słowa: "Dzięki pedagogom tej szkoły, kolegom i atmosferze panującej w tych murach wybrałem swoją drogę. To jest moje magiczne miejsce". Ten wyjątkowy moment wielkich wzruszeń stał się wspaniałym prologiem do wielkiego święta, które obchodzimy w tym roku.

Jubileusz szkoły zbiega się z 650-leciem istnienia naszego Miasta.

Szanowna Jubilatka - najstarsza szkoła muzyczna w Rzeszowie kształtowała kulturę muzyczną miasta od pierwszych chwil swego istnienia. Była ziarnem, z którego wyrosły najważniejsze placówki życia muzycznego. Dziejów rzeszowskiej szkoły nie sposób zamknąć - jej historia tworzy się z dnia na dzień na naszych oczach. Każdy rok przynosi nowe nazwiska absolwentów, mnoży sukcesy dawnych wychowanków. Tradycja szkoły, tak silnie zakorzeniona w historii miasta pozwala dumnie patrzeć w przyszłość.

W tych samych murach, od 60 lat wciąż tętni życie, bo muzyka śmierci nie podlega - wieczna jest, jak wieczne jest w duszy ludzkiej poczucie piękna.

Anna Wiślińska